April 03 2025
Oleh: Bushral Karim Md Yusob
Beberapa orang dari Kampung Aji, Bota Kiri mendapat sokongan kerajaan melalui Program Sejati Madani. Mereka mula menternak ayam kampung sejak Disember 2025. Dengan modal RM15,000, mereka menyediakan reban ayam berukuran 100’ x 50’ dan seterusnya menempah 500 ekor anak ayam berusia sehari. Penulis telah melawat kawasan ternakan ayam, berkongsi kemudahan yang ada, dan melihat usaha-usaha bersama dalam memelihara ayam.
Pemilihan Anak Ayam
Anak ayam baka kampung daripada pembekal perlu bebas daripada penyakit dan bertenaga. Anak ayam yang tidak bertenaga boleh ditukar semula dengan anak ayam yang lebih sihat. Anak ayam ini akan ditempatkan dalam reban khas selama 20 hari sebelum dipindahkan ke reban utama.
Penyediaan Reban Kecil untuk Anak Ayam
Sewaktu ayam diterima sehari selepas menetas, anak ayam perlu ditempatkan di sebuah reban khas.
Kotak kayu berukuran 5’ x 10’ digunakan, dilengkapi dengan kepingan papan sebagai lantai dan habuk kayu sebagai alas. Lampu pemanas dipasang untuk mengawal suhu pada 37 darjah Celsius bagi mengelakkan anak ayam jatuh sakit.
Ruang anak ayam dilengkapi dengan bekas makanan dan minuman. Makanan dan minuman diberikan dua kali sehari.
Makanan permulaan terdiri daripada dedak halus campuran gandum dan soya, serta ubatan untuk menjaga kesihatan anak ayam sehingga mencapai umur 20 hari. Selepas mencapai umur matang 20 hari, anak ayam boleh dipindahkan ke reban utama.
Penyediaan Reban Ayam
Reban ayam dewasa dibina menggunakan struktur kayu dan dipasang jaring di sekelilingnya. Terdapat dua bahagian reban: satu berbumbung kepingan logam dan satu lagi tidak berbumbung tetapi dilengkapi jejaring hitam untuk melindungi daripada serangan haiwan pemangsa. Kawasan berbumbung bertujuan menghalang kepanasan matahari dan ketirisan hujan. Lantai reban terdiri daripada tanah yang dilapisi pasir bagi memudahkan pembesihan.
Dalam reban, disediakan tangga ayam setinggi tujuh kaki untuk membolehkan ayam bertenggek dan mengurangkan masa berada di lantai. Langkah ini bertujuan mengelakkan kesejukan dan memastikan kebersihan ayam. Tempat makan dan minum juga disediakan. Ayam kampung bebas memilih kawasan berbumbung atau terbuka bergantung pada suhu dan cuaca.
Pemakanan Ayam
1. Pemakanan Permulaan
Anak ayam berusia 0 hingga 6 minggu diberikan makanan permulaan (starter feed) yang terdiri daripada gandum atau jagung halus sebagai sumber karbohidrat dan tenaga, serta soya, kekacang, dan serbuk ikan sebagai sumber protein. Tambahan lain termasuk kapur, kulit tiram, vitamin, dan minyak sayuran. Makanan ini boleh didapati daripada jenama seperti Leong Hup (CJ Feed, Gold Coin, Bonanza), Charoen Pokphand (CP), dan Dindings Poultry Feed.
Untuk pemakanan ayam, sumber utama adalah dedak yang dijual pada harga RM140 bagi setiap 50 kg. Selain itu, ayam kampung juga boleh memakan cacing atau sisa makanan dari rumah. Makanan permulaan diberikan dalam bentuk serbuk pada minggu pertama dan dalam bentuk butiran kecil mulai minggu kedua hingga keempat. Makanan ayam perlu mengandungi 16-20% protein, 50-60% karbohidrat, 3-5% lemak, 3-5% kalsium dan fosforus, 3-6% serat, serta pelbagai jenis vitamin.
2. Pemakanan Pembesar
Makanan ayam pembesar boleh dibeli daripada pengeluar seperti Leong Hup, CP Feed, Dindings Poultry Feed, dan Japfa Comfeed. Kandungan protein ialah 16-18%. Makanan ini terdiri daripada jagung, dedak padi atau gandum, soya, serbuk ikan, kulit tiram, batu kapur, minyak sayuran, vitamin, mineral, garam, dan enzim.
Ketika ayam berumur 6 hingga 12 minggu, makanan diberikan dalam bentuk butiran kecil. Pada usia 12 hingga 18 minggu, makanan berbentuk pelet digunakan bagi membiasakan ayam dengan makanan fasa bertelur.
Selepas umur 18 minggu, makanan penelur diberikan untuk meningkatkan pengeluaran telur. Sayur-sayuran seperti kangkung atau daun pisang boleh ditambahkan sebagai serat tambahan.
3. Pemakanan Ayam Penelur
Makanan ayam penelur mengandungi protein sederhana (16-18%) dan kalsium tinggi untuk memastikan pengeluaran telur yang berkualiti. Makanan ini terdiri daripada jagung, dedak padi/ gandum, kekacang/soya, serbuk ikan, kulit tiram/ batu kapur, dan vitamin.
Jika membeli makanan komersial, pastikan label tertulis “Layers feed” dengan kandungan protein 16-18% dan kalsium 3-4%. Makanan diberikan dua kali sehari, pagi dan petang, bersama air bersih dan segar. Tambahan kulit tiram atau batu kapur boleh diberikan jika kualiti kulit telur kurang baik.
Ayam tidak boleh diberi makanan berlemak tinggi atau terlalu banyak jagung kerana boleh menyebabkan kegemukan dan mengurangkan produktiviti telur. Makanan berkulat atau busuk juga perlu dielakkan untuk mengelakkan keracunan.
Penjagaan Ayam
En. Ahmad Zabidi dan Haji Meor, yang ditemui semasa lawatan penulis, menerangkan tentang penjagaan ayam penelur. Faktor utama yang perlu diberi perhatian ialah suhu kandang, pemakanan, pengudaraan yang baik, serta vaksinasi untuk mengelakkan penyakit. Ruang yang cukup perlu disediakan bagi mengelakkan tekanan dan penyakit.
Pengeluaran dan Penjualan Telur
Oleh kerana ayam kampung tidak diletakkan dalam sangkar, tempat bertelur khas perlu disediakan agar bersih dan selesa. Pencahayaan selama 16 jam sehari diperlukan untuk merangsang pengeluaran telur, dengan lampu yang sesuai pada waktu malam.
Telur dikutip setiap dua hari sekali, dibersihkan, dan diletakkan dalam dulang mengikut saiz sebelum dihantar kepada pemborong atau dijual di pasar. Sesetengah penternak juga memasarkan telur mereka sendiri di pasar harian atau pasar malam.
Cabaran dalam Penternakan Ayam Telur
Penternakan ayam telur boleh memberikan pulangan lumayan, tetapi terdapat cabaran seperti penyakit ayam, kos makanan yang tinggi, harga pasaran tidak stabil, serta cuaca dan persekitaran yang tidak menentu.
Penyakit seperti coccidiosis, penyakit pernafasan, dan salmonellosis boleh menyebabkan kematian besar-besaran. Oleh itu, kebersihan kandang dan vaksinasi berkala sangat penting.
Harga makanan ayam yang tidak menentu boleh menjejaskan keuntungan. Alternatif lain adalah dengan menghasilkan makanan sendiri, namun ini memerlukan tenaga kerja, bahan mentah, dan masa.
Cuaca yang tidak menentu juga memberi tekanan kepada ayam ternakan. Oleh itu, sistem ventilasi yang baik perlu disediakan untuk mengurangkan tekanan haba.
Kesimpulan
Menternak ayam kampung untuk pengeluaran telur memerlukan komitmen tinggi dan perancangan rapi. Walaupun terdapat cabaran, pengalaman dan inovasi yang berterusan dapat memastikan kejayaan penternakan ini. Dengan permintaan telur yang berterusan, penternak seperti Grup Penternak Ayam Kampung Aji berpotensi memperoleh pendapatan yang baik melalui penternakan ayam kampung.
Sekiranya anda tidak dapat melihat komen setelah beberapa saat, cuba muatkan semula halaman.