Oleh: Sunny Law

Musim penanaman padi telah tiba, namun petani mungkin tidak dapat memperoleh benih bertauliah tepat pada masanya. Sistem pembangunan benih padi tempatan dan sokongan dasar yang kelihatan lengkap sebenarnya terhalang oleh pelbagai faktor seperti kelewatan rantaian bekalan, ketidakcekapan pengedaran dan penumpuan pasaran, menyebabkan benih berkualiti sukar dihantar ke sawah tepat pada waktunya. Ini bukan sahaja menjejaskan hasil dan pendapatan, malah melemahkan kestabilan keseluruhan pengeluaran makanan dan keupayaan menghadapi risiko.

Musim penanaman telah tiba, namun benih masih belum sampai ke sawah. Ini adalah realiti dilema yang dihadapi oleh pesawah Malaysia tahun demi tahun. Walaupun sistem benih padi bertauliah telah wujud selama beberapa dekad, dengan dasar dan peraturan yang kelihatan sempurna di atas kertas, namun bagi petani yang menunggu untuk bertani di tepi bendang, pengalaman mereka adalah berbeza sama sekali. 

Mengapa Bekalan Benih Berkualiti Gagal Berfungsi?

Benih yang baik menghasilkan tuaian yang baik. Benih yang telah dibangunkan dan bertauliah bukan sahaja mempunyai ciri-ciri tahan serangga, tahan penyakit dan tahan cuaca buruk, malah dapat membantu petani menstabilkan hasil dan mengurangkan risiko. 

Selama bertahun-tahun, Malaysia berjaya membangunkan pelbagai varieti padi tempatan, termasuk MR219, MR220-CL2 dan MR297, yang telah melalui ujian lapangan jangka panjang dan menjadi varieti utama yang digunakan secara meluas oleh petani. 

Antaranya, MR219, dengan ketinggian pokok yang sederhana dan hasil yang stabil (6 hingga 8 tan sehektar), telah lama menjadi pilihan utama petani selama lebih dua dekad. MR297 pula, dengan kelebihan hasil tinggi, tahan cuaca dan tahan penyakit, terus menjadi pilihan popular dalam beberapa musim penanaman, membantu petani meningkatkan pendapatan dan mengurangkan kos input. 

Namun, realiti seringkali lebih kompleks daripada dasar. Setiap musim penanaman, ramai petani mendapati bahawa benih berkualiti yang mereka inginkan sukar untuk diperoleh. 

Masalahnya bukanlah pada ketiadaan benih berkualiti, tetapi pada benih berkualiti yang mungkin tidak sampai ke tangan petani tepat pada masanya. Apabila benih berkualiti dalam dokumen dasar tidak dapat muncul di sawah seperti yang dijadualkan, apakah sebenarnya yang berlaku? 

Apa yang paling dibimbangi oleh pesawah ialah apabila musim penanaman telah tiba, tetapi benih masih belum sampai. Sekiranya terlepas peluang bertani yang terbaik, ia seringkali secara langsung menjejaskan hasil sepanjang musim.

 

Dasar Tersekat di Peringkat Rantaian Bekalan

Ramai yang menyangka bahawa petani tidak mendapat benih bertauliah kerana tinggal di kawasan terpencil dan kekurangan kemudahan pengangkutan. Walau bagaimanapun, MARDI mendapati bahawa masalah sebenar terletak pada rantaian bekalan itu sendiri. 

Disebabkan liputan rangkaian bekalan yang terhad, kecekapan perantaraan yang rendah, serta ketiadaan mekanisme penyambungan yang stabil antara petani dan pengeluar benih berlesen, benih bertauliah seringkali tidak dapat sampai ke tangan petani pada masa yang genting. 

Bagi petani, peluang menanam amat singkat. Kelewatan hanya beberapa hari sahaja sudah cukup untuk mengganggu keseluruhan rancangan musim tanam. Bagi petani yang bergantung kepada alam, kerugian akibat kelewatan sebegini seringkali sukar untuk dipulihkan. 

Hakikatnya, ini bukan masalah unik Malaysia. Kerajaan Sri Lanka suatu ketika dahulu juga giat menggalakkan pembekalan benih bertauliah melalui saluran rasmi, namun disebabkan kekurangan stok yang berpanjangan di banyak kawasan luar bandar, petani akhirnya terpaksa beralih kepada pasaran tidak rasmi untuk membeli benih. 

Ini menunjukkan bahawa liputan dan kelancaran rantaian bekalan secara langsung menentukan sama ada dasar benar-benar dapat dilaksanakan di peringkat sawah. 

Ruang Pilihan Benih Padi Terhad 

Selain kelewatan pengagihan, satu lagi dilema realiti ialah pilihan varieti padi yang semakin terhad. 

Disebabkan kuota pengeluaran pengeluar benih berlesen adalah terhad, ditambah pula dengan tabiat petani yang menempah awal varieti popular, sumber pengeluaran seringkali tertumpu kepada beberapa varieti yang mempunyai permintaan tinggi, manakala bekalan untuk varieti lain adalah agak terhad. 

Pada tahun-tahun biasa, keadaan ini mungkin tidak mudah dikesan; tetapi apabila wabak perosak dan penyakit baharu meletus secara tiba-tiba, masalah ini akan segera terserlah. Apabila petani ingin beralih kepada varieti yang lebih tahan lasak, pasaran mungkin langsung tiada stok, akhirnya petani terpaksa menanggung risiko penurunan hasil. 

Jika berlanjutan, varieti yang ditanam di sawah menjadi semakin seragam, kepelbagaian genetik terus menurun, dan keupayaan sawah padi secara keseluruhan untuk menahan risiko penyakit juga turut melemah. Sekiranya sesuatu penyakit merebak secara besar-besaran, struktur penanaman yang terlalu bergantung kepada satu varieti boleh menyebabkan kerosakan meluas di kawasan yang besar, sekaligus memberi impak besar kepada pengeluaran makanan. 

Malaysia telah berjaya membangunkan pelbagai varieti padi tempatan, tetapi sama ada “varieti matang” ini dapat sampai ke tangan petani tepat pada masanya masih bergantung kepada kecekapan rantaian bekalan.

 

Pasaran Berpusat, Persaingan Tidak Mencukupi 

Masalah yang lebih mendalam ialah sebilangan kecil pengeluar benih berskala besar mendominasi pasaran, manakala pengusaha kecil dan sederhana sukar untuk memasuki pasaran. Justeru, kuasa pasaran beransur-ansur beralih kepada beberapa syarikat. 

Apabila persaingan pasaran tidak mencukupi, dorongan untuk inovasi sering melemah, dan tekanan untuk peningkatan kualiti benih secara berterusan juga kurang. Bagi pekebun kecil yang sudah pun mempunyai kuasa tawar-menawar yang terhad, ini bermakna pilihan varieti yang tersedia adalah lebih sedikit, dan kedudukan mereka menjadi lebih pasif. 

Situasi serupa turut berlaku di negara lain. Kajian di Bangladesh menunjukkan bahawa walaupun menghadapi kesukaran untuk mendapatkan benih bertauliah, petani tempatan masih cenderung untuk menggunakan benih bertauliah daripada sumber rasmi. 

Data menunjukkan bahawa petani yang menggunakan benih bertauliah sumber rasmi memperoleh hasil 0.03 hingga 0.15 tan lebih tinggi sehektar berbanding petani yang menggunakan benih tidak rasmi. Ini juga menunjukkan bahawa petani bukannya tidak mahu menggunakan benih berkualiti, tetapi sistem bekalan sedia ada masih belum mampu menyalurkan benih berkualiti ke tangan mereka dengan lancar. 

Pembangunan mampan pertanian bukan sekadar wawasan dalam dokumen dasar, tetapi perlu direalisasikan dalam pengurusan harian setiap bendang padi. 

Pelbagai Pihak Memajukan Reformasi Secara Serentak 

Untuk menangani dilema semasa mengenai bekalan benih dan ketidakseimbangan pasaran, reformasi mesti dilaksanakan secara serentak di pelbagai peringkat termasuk bekalan, persaingan dan pengembangan teknologi. 

Memperkukuh Rangkaian Pengagihan Benih 

Benih bertauliah mesti sampai ke tangan petani tepat pada masanya sebelum musim penanaman bermula, bagi mengelakkan terlepas peluang bertani dan mengurangkan kelewatan serta kehilangan yang disebabkan oleh peringkat pengedaran. Terutamanya pekebun kecil yang jauh dari pusat pengeluaran benih, yang sering menjadi kawasan buta liputan rantaian bekalan, keperluan golongan ini perlu diberi keutamaan. 

Pesawah bukannya tidak mahu menggunakan benih berkualiti, tetapi masih terdapat titik putus antara pengeluaran dan pengagihan benih bertauliah, menyebabkan benih berkualiti sukar untuk sampai ke sawah dengan lancar. 

 

Menggalakkan Lebih Banyak Persaingan Pasaran 

Menggalakkan lebih banyak pengeluar benih berkelayakan untuk memasuki pasaran bukan sahaja membantu memecahkan dominasi segelintir pengusaha, malah dapat meningkatkan pilihan varieti dan mempertingkatkan keupayaan pertanian menghadapi wabak perosak dan penyakit baharu. 

Menghantar Perkhidmatan Teknikal ke Sawah 

Usaha pengembangan pertanian tidak boleh hanya terhenti di ladang demonstrasi dan bengkel, tetapi harus benar-benar memasuki kampung-kampung, membantu petani menguasai pengurusan air, pembajaan dan kaedah kawalan perosak dan penyakit yang lebih saintifik, secara beransur-ansur mengurangkan kebergantungan berlebihan kepada input kimia, dan mendorong pertanian ke arah model pembangunan yang lebih mampan. 

Untuk memastikan reformasi ini benar-benar dilaksanakan, mekanisme kerjasama yang lebih erat antara jabatan kerajaan, institusi penyelidikan, entiti pengedaran pasaran dan organisasi pertanian tempatan adalah amat diperlukan. Setiap peringkat dalam rantaian bekalan, daripada pembangunan varieti dan pensijilan benih, kepada pengedaran pasaran dan pengembangan di peringkat akar umbi, adalah penting dan tidak boleh ketinggalan. Hanya dengan keseluruhan rantaian berfungsi dengan cekap, barulah benih berkualiti dapat benar-benar melangkah ke setiap bidang tanah yang memerlukannya.

Artikel ini disusun berdasarkan laporan penyelidikan yang diterbitkan oleh Platform Dasar Pertanian FFTC pada 20 November 2025 bertajuk "Malaysia's Rice Landscape: Sustainable Rice Production and Food Security through Rice Seed Policies", hasil nukilan Kartini Wan Mat dan Syahrin Suhaimee.