April 03 2025
Oleh: Bushral Karim Md Yusob
Ayam adalah sumber protein utama di Malaysia. Mengikut data dari Pertubuhan Makanan dan Pertanian (FAO) Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu pada tahun 2020, pengambilan daging ayam oleh seorang rakyat Malaysia ialah 50.5 kg setahun.
Secara perbandingan, ayam kampung lebih enak dengan tekstur yang pejal serta mengandungi nutrisi yang tinggi. Telur ayam kampung juga lebih berkhasiat dan mempunyai harga yang lebih tinggi di pasaran.
Pengeluaran ayam kampung mula mendapat perhatian, dan terdapat pengusaha yang menumpukan perhatian kepada pengeluaran baka untuk jualan.
Ayam Kampung yang Dibiarkan Bebas
Keistimewaan ayam kampung adalah kaedah pemeliharaannya yang dibiarkan bebas (free-range chicken) berbanding ayam yang dikurung dalam sangkar setiap hari. Kebebasan dan pergerakan aktif ayam menjadikan kualiti daging dan telur lebih digemari ramai. Harga pasaran telur ayam kampung juga 20% lebih tinggi sebiji berbanding ayam yang dibela dalam sangkar.
Dahulu, di kampung-kampung, tiada sekatan pergerakan ayam. Biasanya, pengusaha hanya menyediakan reban ayam yang akan dimasuki ayam pada waktu petang, manakala pada siang hari ayam dibiarkan bebas bergerak di kawasan yang luas.
Kini, dengan pesatnya pembangunan dan keperluan perumahan, penternakan ayam dijalankan di kawasan berpagar tetapi masih menerima pencahayaan yang baik. Ayam kampung perlu banyak bergerak dan mendapat cahaya matahari secukupnya. Kaedah pemeliharaan secara bebas menghasilkan ayam dan telur berkualiti lebih baik berbanding ayam dalam sangkar.
Selain itu, ayam kampung biasanya dipelihara secara organik dan tidak bergantung kepada antibiotik atau hormon tumbesaran. Ayam kampung dikatakan mengandungi lebih banyak protein dan kurang lemak, menjadikannya pilihan yang lebih sihat.
Pusat Penyediaan Baka Ayam Kampung oleh En. Zubir
Menyedari potensi pasaran ayam kampung, seorang pengusaha di Kuala Kangsar, Perak, En. Zubir, telah memulakan penyediaan baka ayam kampung sejak tahun 2011.
Beliau bermula dengan menyediakan baka itik Muscovy untuk penternakan secara kecil-kecilan. Itik Muscovy, yang sering dikenali sebagai angsa, mempunyai harga baka yang jauh lebih tinggi.
Kemudian, beliau mengembangkan penyediaan baka itik telur, ayam Arab, ayam Mutiara, ayam kampung, ayam Piru serta perkhidmatan penetasan pelbagai jenis anak unggas.
Pada tahun 2014, En. Zubir memperkenalkan konsep pesanan awal (forward purchase) dan memberi tumpuan kepada penyediaan baka kepada pelanggan sehingga anak unggas dihasilkan.
Semasa pandemik, penyediaan benih unggas terjejas, dan beliau kini menumpukan perniagaan kepada penyediaan baka ayam kampung sahaja. Keutamaan diberikan kepada penyediaan benih telur, pengeraman, dan aktiviti pemasaran.
Baka Ayam Kampung untuk Tujuan Komersial
Pemilihan baka berkualiti adalah penting untuk memenuhi keperluan pelanggan. Baka ayam kacukan menjadi pilihan utama kerana tempoh penjagaan yang lebih singkat, iaitu antara 75 hingga 90 hari, berbanding ayam kampung biasa yang mengambil masa sehingga enam bulan.
Baka ayam yang baik dipilih berdasarkan ciri fizikal yang sihat, aktif, dan mempunyai bulu yang bersinar. Ayam jantan yang sesuai biasanya bertubuh tegap, berkaki kuat, dan mempunyai jambul yang terang. Manakala ayam betina pula dipilih berdasarkan keupayaan bertelur secara konsisten dan daya tahan penyakit yang tinggi.
Walaupun kacukan dapat mempercepatkan tempoh penjagaan, proses ini perlu dilakukan secara terpilih. Kacukan secara sembarangan boleh menjejaskan ciri asli ayam kampung, seperti daya tahan penyakit dan kualiti dagingnya.
Pastikan baka ayam yang dipilih berasal daripada keturunan yang tahan penyakit. Ini boleh dikenal pasti melalui rekod kesihatan atau pengalaman penternak lain. Ayam yang tahan terhadap penyakit seperti selesema burung dan cacing usus dapat mengurangkan risiko kematian dalam kawanan.
Baka juga perlu dipilih daripada jenis yang mempunyai kadar pertumbuhan yang baik dan tempoh matang yang sesuai. Tempoh matang yang lebih cepat dapat mengurangkan kos makanan. Semua maklumat berkaitan baka haruslah dirujuk kepada rekod prestasi penternak, termasuk rekod pembiakan, penetasan telur yang tinggi, dan keupayaan menjaga anak ayam semasa membesar.
Proses Penetasan Telur Secara Komersial
1. Pemilihan dan Penyediaan Telur
Proses bermula dengan pemilihan telur yang berkualiti. Telur yang telah disenyawakan hendaklah diperoleh daripada induk yang sihat. Telur perlu bersaiz sederhana, tanpa retak, dan berbentuk normal.
En. Zubir memilih telur daripada ladangnya sendiri berdasarkan kualiti yang telah ditetapkan. Oleh kerana beliau menjalankan pengeluaran telur berdasarkan pesanan awal, bilangan telur yang diperlukan dirancang setiap minggu dan diasingkan mengikut permintaan pelanggan.
2. Proses Pengeraman dalam Inkubator
Terdapat 12 kemudahan inkubator di premis En. Zubir, dengan kapasiti antara 1,300 hingga 1,500 biji telur dalam satu masa. Inkubator ini berfungsi meniru keadaan semula jadi dalam sarang ayam, dengan suhu antara 37.5°C hingga 38.5°C dan kelembapan 55% hingga 65%.
Telur dipusingkan secara automatik setiap jam untuk memastikan embrio tidak melekat pada kulit telur. Tempoh pengeraman hingga anak ayam menetas adalah 21 hari.
3. Pemindahan ke Mesin Penetasan
Selepas 18 hari dalam inkubator, telur dipindahkan ke mesin penetasan secara manual oleh tiga orang pekerja. Suhu diselaraskan kepada 36.9°C hingga 37.2°C dengan kelembapan lebih tinggi (65% hingga 70%) untuk membantu anak ayam menetas. Dalam mesin penetasan, telur tidak perlu dipusingkan lagi.
4. Proses Penetasan dan Penghantaran
Pada hari ke-21, anak ayam mula menetas secara semula jadi dalam mesin penetasan. Telur yang gagal menetas diperiksa untuk mengenal pasti punca kegagalan, seperti embrio mati atau telur tidak subur.
Anak ayam yang baru menetas dipilih berdasarkan kesihatan dan kekuatan. Anak ayam yang lemah atau cacat dikeluarkan. Biasanya, anak ayam diberikan vaksin awal seperti vaksin Marek’s disease dan penyakit pernafasan. Anak ayam yang sihat kemudian dibungkus dan dihantar ke ladang pelanggan.
Kesimpulan
Keseluruhan proses pengeluaran anak ayam dilakukan dalam masa 30 hari, melibatkan pemilihan telur berkualiti, pengeraman dalam inkubator, dan pemantauan suhu serta kelembapan sehingga anak ayam menetas dan dihantar kepada pelanggan.
Kos keseluruhan termasuk penyediaan makanan untuk induk ayam dan anak ayam, penyelenggaraan mesin inkubator, serta pembungkusan dan penghantaran.
Memandangkan permintaan ayam kampung semakin meningkat setiap tahun, industri penetasan anak ayam berpotensi berkembang dan terus memenuhi keperluan pemakanan rakyat di Malaysia.
Sekiranya anda tidak dapat melihat komen setelah beberapa saat, cuba muatkan semula halaman.