Di kawasan sekitar Gambang, Pahang, para pekebun buah gemar menanam limau kasturi (Calamansi, Citrus microcarpa) kerana kulit buahnya mengandungi minyak pati yang mudah meruap dan limonena yang mampu menghalang pembiakan sebahagian serangga dan kulat. Selain itu, kebanyakan perosak lebih menyukai buah yang manis dan lembut, manakala limau kasturi masak lewat dan kulitnya yang keras sukar ditembusi, justeru kurang menarik kepada perosak. Oleh sebab itu, limau kasturi menjadi tanaman yang paling mudah dan ideal di kalangan pekebun kerana ia kurang diserang penyakit dan perosak serta tidak memerlukan banyak usaha untuk mengawalnya. 

Berbuah dalam Tempoh Satu Tahun

Lee Kim Lan pada asalnya hanyalah seorang suri rumah yang membantu keluarganya menanam sayur-sayuran di rumah. Setahun yang lalu, menyedari keadaan ekonomi yang semakin mencabar dan harga barang yang terus meningkat, dia memutuskan untuk mencuba menanam limau kasturi, dengan harapan dapat mewujudkan satu sumber pendapatan baharu untuk keluarganya. 

Beliau berkata, “Limau kasturi mempunyai rasa masam, jadi monyet tidak akan mencurinya untuk dimakan, dan ia juga kurang diganggu oleh serangga perosak serta haiwan lain. Ia merupakan antara tanaman yang paling mudah diurus.” 

Beliau meminta bantuan sahabatnya untuk membeli anak pokok dari Johor. Selepas menanam kumpulan pertama anak limau tersebut, beliau hampir setiap hari meronda kebun, bimbang pokok buahnya akan mengalami kerosakan. Kini, pokok buahnya sudah mula mengeluarkan hasil pertama, dan beliau turut mengupah seorang pekerja untuk membantu kerja-kerja penuaian. 

Lee Kim Lan memilih limau kasturi sebagai tanaman utamanya kerana kulit buahnya tahan terhadap serangan serangga dan penyakit, serta tidak mudah digigit oleh monyet. 

 

Syarat Penanaman dan Penjagaan

Lee Kim Lan menyatakan bahawa ini adalah kali pertama beliau menanam pokok limau kasturi, dan beliau berpendapat pokok ini tidak sukar dijaga. Pokok limau kasturi gemarkan cahaya matahari, kebunnya mendapat sekurang-kurangnya 6 - 8 jam pendedahan cahaya matahari setiap hari. Cahaya semula jadi ini bukan sahaja percuma, malah menyediakan keadaan yang ideal untuk pokok buah-buahan tumbuh dengan subur. 

Untuk penjagaan harian, cuma pastikan tanah sentiasa lembap (tetapi tidak boleh bertakung air). Kini sedang memasuki musim hujan hujung tahun, dengan jumlah hujan yang mencukupi, hampir tidak perlu penyiraman tambahan. 

Dari bunga mekar hingga buah masak mengambil masa kira-kira 2 hingga 3 bulan. Jika pokok dapat dibaja pada waktu yang sesuai selepas berbuah, ia akan tumbuh semakin subur. Lee Kim Lan kebanyakannya menggunakan baja tahi ayam kerana selain murah dan berkesan, ia juga tidak memudaratkan pokok. 

Setiap hari, beliau memeriksa setiap pokok limau dengan teliti, dan jika perlu, mencantas dahan yang berpenyakit, dahan kering, serta “tunas air” yang menghalang pertumbuhan pokok. 

Waspada Risiko Serangan Perosak dan Penyakit

Ancaman terbesar kepada pokok limau adalah kutu daun (aphid). Kutu ini akan melekat pada permukaan buah, daun dan dahan muda untuk menghisap cecair, menyebabkan kuntum bunga gugur dan pucuk muda layu. Sekiranya tidak dicegah dan dikawal segera, keseluruhan pokok buah mungkin akan mati apabila serangan menjadi teruk. 

Pokok limau kasturi tidak sukar dijaga, asalkan mendapat cahaya matahari yang mencukupi, tanah sentiasa lembap, dan dibaja pada waktu yang sesuai, kira-kira 2 hingga 3 bulan ia akan berbunga dan berbuah.

 

Selain kutu daun, beliau juga perlu berwaspada terhadap perosak seperti psyllid sitrus, lalat buah, lalat putih, kumbang tanduk panjang dan larva tunas bunga (ulat kuntum bunga), serta penyakit kudis sitrus. Sekiranya serangan perosak dan penyakit ini merebak, buah akan berparut, gugur, malah dahan dan batang boleh menjadi kering, memberi kesan yang sangat besar kepada kebun. 

Oleh itu, Lee Kim Lan akan membersihkan dahan dan daun kering secara berkala bagi mengurangkan kemungkinan pembiakan perosak. 

Beliau menegaskan, dengan penjagaan yang betul, jangka hayat pokok boleh melebihi 10 tahun. 

Cantum Sendiri bagi Jimatkan Kos

Demi menjimatkan kos, Lee Kim Lan turut menguasai teknik pembiakan secara tut ranting. Beliau menghiris kulit pada dahan pokok limau yang matang, kemudian membalutnya dengan tanah dan beg plastik, serta menunggu sehingga akar tumbuh sebelum dipotong untuk ditanam, maka lahirlah sepohon pokok yang baharu. 

Sekiranya tidak dikawal ketinggiannya, pokok limau boleh membesar melebihi 8 kaki. Walau bagaimanapun, demi memudahkan proses memetik buah, kebanyakan pekebun akan mengawal ketinggian pokok antara 5 - 6 kaki bagi mengelakkan pembaziran masa dan tenaga untuk memanjat tangga ketika menuai. 

Semasa menuai limau kasturi, gunting mesti digunakan kerana memetik dengan tangan boleh merosakkan pangkal buah dengan mudah, menyebabkan limau kehilangan daya tarikan untuk dijual dan tidak mempunyai nilai ekonomi. 

 

Petik Limau Ketika Hujan Mudah Melecurkan Kulit

Secara amnya, pokok limau kasturi mengambil masa kira-kira 1 hingga 2 tahun dari penanaman hingga mula berbuah, bergantung kepada jenis anak pokok, cara penjagaan dan keadaan cuaca. Jika menggunakan anak pokok cantuman, ia mungkin berbuah lebih cepat kerana anak pokok cantuman sudah mempunyai dahan yang matang. 

Apabila limau kasturi masak, kulitnya menjadi licin dan warnanya bertukar daripada hijau tua kepada hijau muda, ini adalah masa yang paling sesuai untuk menuai. Semasa memetik buah, Lee Kim Lan akan menggunakan gunting, memotong setiap biji limau dengan perlahan-lahan, dan meninggalkan sedikit “tangkai” pada buah. Beliau menjelaskan: “Tidak boleh petik dengan tangan kerana ia akan merosakkan pangkal buah. Jika pangkal buah pecah, seluruh limau akan hilang daya tarikan untuk dijual dan tiada nilai ekonominya.” 

Pada masa yang sama, beliau menegaskan bahawa tidak boleh memetik buah ketika hujan kerana kulit limau akan menyerap air selepas hujan, menyebabkan “kulit melecur”. Jika rosak, ia tidak boleh dijual dengan harga yang baik. Manakala buah yang terlalu masak dan bertukar kuning hanya boleh dijual sebagai gred rendah, dengan harga yang jauh lebih murah. 

Oleh kerana terdapat perbezaan antara harga runcit di pasaran dengan harga di tempat pengeluaran, bagi menampung kos sara hidup, Lee Kim Lan turut menanam betik di kebunnya untuk menambah pendapatan. 

 

Jurang Antara Pelaburan dengan Pulangan

Walaupun harga runcit di pasaran mencecah lebih daripada RM6 sekilogram, namun perolehan pekebun adalah terhad. Lee Kim Lan mendedahkan bahawa semasa penghantaran bekalan limau sebelum ini, harga jualan hanya mencecah lebih daripada RM3 sekilogram, manakala harga tertinggi pada akhir tahun lepas pun sekadar RM4. 

Seiring dengan kenaikan harga baja kimia dan racun perosak, beliau terpaksa beralih kepada penggunaan baja organik yang lebih murah. Demi menyara kehidupan, beliau turut menanam betik di kebunnya bagi menampung perbelanjaan. 

Kini, beliau menjual terus hasil tuaian dari kebun. Langkah ini bukan sahaja dapat mengekalkan kesegaran buah, malah membolehkannya dijual pada harga yang lebih tinggi; kadangkala beliau juga membekalkannya ke pasar sayur atau kedai kopi. 

Oleh kerana limau kasturi merupakan barangan laris dengan jumlah pembeli yang ramai, beliau buat masa ini tidak mempunyai rancangan untuk menjual melalui media sosial atau platform e-dagang. Walau bagaimanapun, sekiranya skala penanaman dapat diperluaskan pada masa hadapan, beliau berharap dapat membekalkannya secara borong ke kilang jus, kilang jem, atau syarikat pemprosesan jeruk.