Oleh: Bernard Saw         Gambar: Responden dan Bernard Saw

Lebihan bekalan durian sejak beberapa tahun kebelakangan ini mendorong sebahagian pengusaha melihat durian petik sebagai satu pilihan baharu untuk menghadapi tekanan pasaran. Namun, jika kaedah tuaian diubah terlalu tergesa-gesa, adakah Malaysia berisiko kehilangan kedudukan premium durian masak di pokok yang telah dibina selama bertahun-tahun? 

Edwyn Chiang, Setiausaha Agung Persatuan Pembangunan Industri Durian Antarabangsa Malaysia (MIDIDA), menilai isu ini berdasarkan pengalaman naik turun industri durian beku nitrogen cecair, kekangan teknologi pemeraman serta pemeliharaan kesegaran, di samping risiko pasaran dan kemungkinan kesannya terhadap nilai jenama durian Malaysia. 

“Dulu ketika eksport buah segar dibuka, semua orang kata kita cuma tambah satu lagi laluan. Akhirnya laluan itu — durian beku nitrogen cecair — mati. Sekarang kita mahu buat durian petik pula. Nanti seluruh laluan itu mati.” 

Transformasi Jangan Tergesa-gesa

Ketika membincangkan trend eksport durian petik yang semakin mendapat perhatian industri, Edwyn Chiang tidak terus menyatakan sokongan atau bantahan. 

Sebaliknya, beliau mengemukakan beberapa persoalan yang menurutnya perlu difikirkan oleh pengusaha sebelum membuat keputusan. 

Baginya, perubahan bukan sesuatu yang salah. Persoalan yang lebih penting ialah sama ada sekarang masa yang sesuai untuk berubah, sama ada industri benar-benar telah bersedia, dan jika hala tuju yang dipilih tidak tepat, mampukah industri menanggung akibatnya? 

Lebihan bekalan durian sejak beberapa tahun kebelakangan ini menyebabkan semakin ramai melihat durian petik sebagai satu alternatif baharu. 

Kelebihan durian yang masak sepenuhnya di pokok menjadi antara aset jenama penting Malaysia dalam menembusi pasaran China.

 

Edwyn Chiang berpandangan bahawa krisis industri juga boleh menjadi pemangkin kepada transformasi. Namun, setiap hala tuju baharu perlu dinilai terlebih dahulu dari segi kesan jangka panjang dan risiko yang mungkin ditanggung. 

 

Edwyn Chiang mengakui bahawa tanpa tekanan pasaran seperti yang berlaku sekarang, industri mungkin tidak akan terdorong untuk memikirkan transformasi. Dalam erti kata lain, krisis juga boleh menjadi pemangkin kepada perubahan. 

Namun, menurut beliau, perkara yang lebih penting untuk dibincangkan bukan sekadar sama ada industri perlu berubah atau tidak, tetapi sama ada masanya tepat dan sama ada perubahan itu dilakukan terlalu cepat. 

“Kalau terlalu cepat, semuanya mungkin tidak berjalan lancar, atau mungkin tidak mencapai hasil yang kita jangkakan.” 

Iktibar Industri Durian Beku

Kebimbangan Edwyn Chiang banyak berpunca daripada pemerhatiannya terhadap perkembangan eksport durian segar Malaysia. 

Ketika kerajaan mula membuka pasaran eksport buah segar, industri pada waktu itu juga beranggapan bahawa langkah tersebut sekadar “menambah satu lagi laluan”. Durian segar dan durian beku nitrogen cecair dijangka dapat bergerak seiring serta saling melengkapi. 

Namun, selepas pasaran durian segar berkembang, industri durian beku nitrogen cecair merosot dengan cepat dalam tempoh kira-kira dua tahun. 

Kini, kebanyakan fasiliti pemprosesan durian menggunakan teknologi pembekuan nitrogen cecair telah menghentikan operasi. Pelaburan peralatan bernilai jutaan, malah puluhan juta ringgit, akhirnya menjadi kos tenggelam. 

Sebab itu, apabila ada pihak sekali lagi mengatakan bahawa durian petik hanyalah satu lagi laluan pasaran, keadaan tersebut mengingatkan beliau kepada apa yang pernah berlaku sebelum ini. 

Edwyn Chiang (kanan, barisan hadapan) berpandangan bahawa nilai jenama durian Malaysia perlu terus diperkukuh bagi mengekalkan kedudukan premium dan keunikannya dalam pasaran.

 

Keunggulan durian Malaysia di China didorong oleh imej premium durian masak di pokok.

 

Beliau tidak mengatakan bahawa durian masak di pokok pasti akan mengalami nasib yang sama seperti industri durian beku nitrogen cecair. Namun, pengalaman lalu menunjukkan bahawa setiap perubahan besar dalam model industri boleh mengubah struktur pasaran, mengalihkan sumber dan permintaan, serta secara beransur-ansur menjejaskan kelebihan daya saing yang telah dibina. 

Baginya, persoalan utama ialah: adakah industri kali ini akan mengulangi kesilapan yang sama? 

Teknologi Pemeraman Perlu Diperkukuh 

Selain pengalaman industri terdahulu, Edwyn Chiang menegaskan bahawa kejayaan durian petik sangat bergantung kepada teknologi pemeraman. 

Selepas dipetik sebelum gugur secara semula jadi, buah perlu melalui proses pemeraman yang terkawal supaya dapat masak secara seragam ketika dalam penghantaran atau selepas tiba di pasaran. 

Thailand telah mempunyai kaedah dan pengalaman yang lebih matang dalam aspek ini. Malaysia pula, menurut beliau, masih belum mempunyai ekosistem pemeraman, penyimpanan, pengendalian pascatuai dan logistik yang benar-benar lengkap dan mantap. 

Jika teknologi pemeraman belum cukup kukuh, durian petik boleh berdepan dua risiko serentak — kehilangan kelebihan kualiti durian masak di pokok, tetapi pada masa yang sama gagal menjamin tahap kematangan dan kualiti yang konsisten. 

Beliau lalu bertanya:“Kalau teknologi penyimpanan kita ada masalah, lebih baik kembali kepada nitrogen cecair. Mengapa perlu durian petik?” 

Pada pandangannya, jika cabaran utama sebenarnya terletak pada pemeliharaan kesegaran dan logistik, industri sepatutnya terlebih dahulu memperkukuh teknologi berkenaan, bukannya terus mengubah kaedah tuaian. 

Menurunkan Kedudukan Premium Ada Harganya 

Jika teknologi pemeraman berkaitan dengan persoalan sama ada durian petik boleh dilaksanakan dengan baik, Edwyn Chiang melihat risiko yang lebih besar pada persoalan lain — jika kedudukan premium itu sudah terhakis, mampukah ia dibina semula? 

Beliau mengambil Huawei dan iPhone sebagai perbandingan.

Jika Huawei mahu menyaingi iPhone dalam segmen premium, strateginya bukan sekadar menawarkan produk yang lebih murah, tetapi membina nilai yang setanding dengan kedudukan premium tersebut. 

Begitu juga dengan durian Malaysia. Kelebihan daya saing yang dibina selama bertahun-tahun di pasaran China berpunca daripada imej premium durian yang masak sepenuhnya di pokok. 

Sekiranya Malaysia beralih secara besar-besaran kepada model durian petik, beliau bimbang langkah itu secara tidak langsung meletakkan durian Malaysia dalam kelas yang lebih rendah. 

“Bolehkah kita terima perubahan seperti ini?” 

Menurut beliau, sebaik sahaja pengguna mula mengaitkan durian Malaysia dengan durian petik, persepsi pasaran terhadap produk tersebut juga boleh berubah. 

Edwyn Chiang berkata tanggapan pertama pengguna China terhadap durian petik ialah harganya lebih murah. Persepsi ini berkait rapat dengan model bekalan Thailand yang telah lama menggunakan kaedah memetik buah sebelum gugur secara semula jadi. 

Durian untuk pasaran eksport perlu melalui proses penggredan dan pemilihan yang ketat. Ketekalan kualiti merupakan antara faktor utama dalam mengekalkan kepercayaan pasaran.

 

Malaysia masih belum mempunyai ekosistem pemeraman, penyimpanan, pengendalian pascatuai dan logistik yang benar-benar lengkap dan mantap.

 

Jika durian Malaysia turut melalui laluan yang sama, walaupun teknologi pemeraman dan pemeliharaan kesegaran menjadi lebih baik pada masa hadapan, pengguna mungkin tidak lagi sanggup membayar harga premium untuk durian masak di pokok. 

Sebaliknya, mereka mungkin melihat durian Malaysia sebagai produk yang tidak lagi berada pada kedudukan premium seperti sebelumnya. 

Kesan penambatan harga merupakan antara risiko yang paling dibimbangkan beliau. 

Harga mudah turun, tetapi untuk membina semula imej bernilai tinggi dan meyakinkan pengguna supaya kembali membayar harga premium memerlukan kos dan usaha yang jauh lebih besar. 

Struktur Kos Meningkatkan Risiko 

Selain kedudukan jenama, Edwyn Chiang turut menilai cabaran durian petik daripada sudut struktur kos industri. 

Eksport durian Malaysia sangat bergantung kepada pengangkutan udara. Pada masa yang sama, kos buruh, baja serta pengurusan kebun, termasuk kebun yang terletak di kawasan berbukit dan bercerun — menyebabkan kos pengeluaran Malaysia secara relatifnya lebih tinggi berbanding negara pesaing seperti Thailand dan Vietnam. 

Dengan struktur kos seperti ini, ruang untuk bereksperimen atau menanggung kegagalan adalah sangat terhad. 

Berdasarkan pengalaman sedia ada, beliau berkata tahap kematangan durian masak di pokok boleh mencapai sehingga 99.9%. 

Namun, apabila durian petik dilaksanakan secara besar-besaran, sukar untuk memastikan setiap kelompok buah mencapai tahap kematangan yang sama dan konsisten. 

Sebagai contoh, jika kira-kira 5% buah gagal masak dengan sempurna, ditambah pula dengan kos penghantaran udara yang tinggi dan kos mengendalikan buah yang tidak boleh dijual, pengeksport bukan sahaja mungkin gagal memperoleh keuntungan seperti dijangka, malah berdepan risiko kehilangan modal. 

Oleh itu, durian petik bukan sekadar perubahan pada cara buah dituai. 

Ia melibatkan keseluruhan ekosistem industri, daripada kedudukan jenama, teknologi pemeraman dan kawalan kualiti hinggalah pengurusan logistik serta struktur kos. 

Jika teknologi, logistik dan sistem kawalan kualiti belum cukup mantap, pelaksanaan terlalu awal bukan sahaja membawa risiko teknikal, tetapi boleh menjadi satu eksperimen pasaran yang sangat mahal. 

Edwyn Chiang mengingatkan pengusaha supaya menilai sama ada sesuatu perubahan boleh mengorbankan kedudukan premium durian Malaysia yang telah dibina selama bertahun-tahun. 

 

Perkukuh Kelebihan, Bukan Harga 

Edwyn Chiang percaya bahawa kelebihan sebenar durian Malaysia tidak seharusnya dibina melalui persaingan harga. 

Sebaliknya, Malaysia perlu terus memperkukuh nilai premium durian masak di pokok yang selama ini menjadi kelebihan utamanya. 

Daripada tergesa-gesa mengubah kaedah tuaian, beliau berpandangan bahawa industri seharusnya terlebih dahulu memperkukuh kelebihan yang sudah dimiliki. 

Antara perkara yang sering beliau tekankan ialah usaha membangunkan durian Malaysia sebagai jenama yang mempunyai identiti kukuh dan mudah dikenali pengguna. 

Daripada melihat durian sekadar sebagai komoditi, beliau mencadangkan supaya durian Malaysia dibangunkan sebagai sebuah jenama yang mampu membina pengiktirafan dan hubungan jangka panjang dengan pengguna. 

Antara cadangannya ialah menganjurkan Festival Durian Malaysia-China serta program jelajah pengalaman pengguna supaya lebih ramai pengguna China berpeluang merasai sendiri durian masak di pokok dan memahami perbezaan antara durian Malaysia dengan durian dari negara lain. 

Beliau turut melihat ruang pertumbuhan pasaran yang masih besar. 

Bahagian durian Malaysia dalam pasaran China masih kurang daripada 1%. Jika bahagian itu dapat ditingkatkan kepada sekitar 2% sahaja, saiz pasaran Malaysia secara efektif sudah meningkat sekali ganda. 

Selagi permintaan belum benar-benar tepu, beliau berpandangan bahawa industri tidak seharusnya tergesa-gesa menurunkan kedudukan produknya sendiri. 

Pensijilan Petunjuk Geografi Memperkukuh Nilai 

Selain nilai jenama, Edwyn Chiang melihat kepercayaan sebagai satu lagi aset penting dalam persaingan masa hadapan. 

Industri kini sedang mengusahakan pensijil Petunjuk Geografi (GI) bagi durian Black Thorn dan bekerjasama dengan Chinese Academy of Inspection and Quarantine (CAIQ) untuk membangunkan sistem kebolehkesanan produk. 

Hanya dengan membina keyakinan pengguna bahawa produk itu tulen dan boleh dijejaki sumbernya, nilai serta kredibiliti durian asli Malaysia dapat dilindungi daripada kesan produk tiruan.

 

Melalui sistem tersebut, pengguna boleh mengesan dan mengesahkan asal usul setiap durian. 

Walaupun pelaksanaan pensijilan dan sistem kebolehkesanan memerlukan kos tambahan, beliau melihat langkah tersebut sebagai satu pelaburan dalam membina nilai jenama. 

Hanya dengan membina keyakinan pengguna bahawa produk itu tulen dan boleh dijejaki sumbernya, nilai serta kredibiliti durian asli Malaysia dapat dilindungi daripada kesan produk tiruan. 

Pada masa yang sama, sistem sedemikian membantu membezakan durian Malaysia daripada produk yang bersaing terutamanya melalui harga. 

Pemprosesan Hiliran Cipta Nilai Lebih Tinggi 

Edwyn Chiang turut melihat ruang pembangunan yang besar dalam sektor pemprosesan hiliran. 

Namun, pemprosesan hiliran yang dimaksudkannya bukan sekadar saluran untuk menyerap buah yang sukar dijual atau tidak memenuhi gred eksport. 

Sebaliknya, ia perlu dibangunkan sebagai satu rantaian nilai baharu yang mampu menghasilkan produk bernilai tambah tinggi. 

Bukan semua durian masak di pokok sesuai dieksport sebagai buah segar melalui pengangkutan udara. 

Faktor seperti bentuk buah, saiz dan tahap kematangan boleh mempengaruhi kesesuaiannya untuk pasaran buah segar. 

Oleh itu, pemprosesan hiliran tidak seharusnya dilihat sekadar sebagai jalan keluar bagi buah yang tidak memenuhi spesifikasi, tetapi sebagai satu pasaran baharu yang mampu mencipta nilai. 

Pes durian dan aiskrim hanyalah permulaan. 

Beliau melihat potensi lebih besar dalam pembangunan produk kreatif bernilai tambah tinggi, termasuk kerjasama dengan jenama premium untuk menghasilkan coklat durian, cenderahati serta produk makanan beridentiti jenama. 

“Nilai hasil pemprosesan hiliran jauh lebih tinggi daripada menjual isi durian sahaja.” 

Bukan semua durian masak di pokok sesuai dieksport sebagai buah segar melalui pengangkutan udara.

 

Menurut beliau, keuntungan daripada penjualan bahan mentah sentiasa terhad oleh harga bahan mentah itu sendiri. Hanya dengan membina jenama dan membangunkan produk pengguna, nilai keseluruhan rantaian industri dapat ditingkatkan dengan lebih ketara.

Nilai Risiko Sebelum Membuat Pilihan 

Kembali kepada persoalan utama, Edwyn Chiang tidak pernah memberikan jawapan mutlak sama ada durian petik wajar atau tidak dilaksanakan. 

Sepanjang temu bual, beliau membincangkan naik turun industri durian beku nitrogen cecair, cabaran teknologi pemeraman yang masih belum cukup mantap, risiko penurunan kedudukan jenama, serta beberapa hala tuju lain termasuk pembangunan jenama, sistem kebolehkesanan dan pemprosesan hiliran. 

Perbincangan tersebut bukan bertujuan menolak durian petik. 

Sebaliknya, beliau mahu industri memahami dengan jelas risiko serta kesan yang mungkin perlu ditanggung sebelum membuat pilihan. 

“Kalau sanggup menanggung akibatnya, buatlah.” 

Pada pandangannya, setiap hala tuju pembangunan baharu mempunyai peluang untuk berjaya. 

Namun, industri perlu memahami dengan jelas apa yang sanggup dilepaskan dan apa yang mahu diperoleh sebagai balasan. 

Apa yang benar-benar perlu dielakkan ialah mempertaruhkan kedudukan pasaran dan nilai jenama yang telah dibina selama bertahun-tahun sebelum risiko dinilai secara menyeluruh.