Oleh: Sunny Law

Konflik di Iran telah mengganggu landskap tenaga global dan meletakkan Malaysia di persimpangan jalan yang rumit. Satu persoalan lama yang sekian lama diperdebatkan kembali menyerlah: Perlukah Malaysia mempercepatkan pelan biodiesel berasaskan minyak sawit? 

Kenaikan Harga Mencetus Isu Lama 

Harga diesel di Malaysia meningkat kepada RM6.72 seliter pada pertengahan April, manakala kuota subsidi RON95 dikurangkan daripada 300 liter kepada 200 liter sebulan. Impak bahan api telah merebak daripada angka kepada akaun kerajaan dan kehidupan harian rakyat. 

Kata-kata Perdana Menteri Anwar Ibrahim jelas: Malaysia mengimport lebih banyak minyak berbanding eksport (iaitu import bersih), dan Selat Hormuz yang sebahagian besarnya ditutup untuk perkapalan akibat peperangan menjadikan negara ini semakin terdedah dalam situasi semasa. 

Anggaran Kementerian Kewangan mengkuantifikasikan isu ini secara lebih spesifik— pada harga minyak mentah sekitar AS$100 setong, subsidi petrol dan diesel kerajaan mungkin mencecah RM4 bilion sebulan, menggambarkan tekanan fiskal yang ketara. 

Pada ketika ini, para penyokong segera mengemukakan B20—campuran bahan api 20% bio (minyak sawit) dan 80% diesel petroleum— sebagai penyelesaian. 

Bekas Menteri Industri Utama Teresa Kok antara yang pertama bersuara, menunjukkan bahawa dalam persekitaran harga semasa, metil ester minyak sawit (biodiesel) sudah lebih murah berbanding diesel tulen. 

Beliau memberikan angka spesifik: pada harga minyak sawit mentah RM4,500 setan dan diesel Euro 5 AS$220 setong, B20 boleh lebih murah kira-kira 20 sen seliter berbanding diesel tulen. Beliau juga menyeru kerajaan supaya melancarkan semula projek menaik taraf terminal minyak yang telah berulang kali ditangguh, dengan alasan masa sudah sesuai. 

Pakar industri perladangan turut menulis bahawa kenaikan harga kali ini telah “mengembalikan perhatian awam” terhadap isu biodiesel, dan dengan kos import diesel yang terus meningkat, ia menjadi isu ekonomi yang semakin mendesak. 

Penilaian institusi kewangan sejajar dengan pandangan ini—Hong Leong Investment Bank menaikkan ramalan harga minyak sawit mentah bagi tahun 2026 kepada RM4,350 setan, dengan menyatakan bahawa konflik Timur Tengah terus mendorong kenaikan harga minyak sawit melalui dua saluran: menambah baik kebolehlaksanaan ekonomi biodiesel dan menyekat bekalan jangka pendek. 

Tiga Cabaran: Dana, Infrastruktur, Masa 

Walau bagaimanapun, kira-kira di atas kertas yang kelihatan baik tidak bermakna tiada halangan. Laluan Malaysia untuk memajukan biodiesel sawit sekian lama terhalang oleh tiga cabaran utama: dana, infrastruktur, dan kemahuan politik. 

Dana merupakan isu yang paling langsung. Tahun lepas, bekas Menteri Perladangan dan Komoditi, Datuk Seri Johari Abdul Ghani telah menyatakan dengan jelas bahawa tiada rancangan untuk menaikkan kadar campuran biodiesel seluruh negara daripada B10 kepada B20. Punca utamanya ialah kos infrastruktur yang diperlukan mencecah kira-kira RM643 juta, dan kedua-dua kerajaan serta industri belum bersedia menanggung kos tersebut. Kenyataan ini masih belum ditarik balik secara rasmi, dan sama ada krisis semasa cukup untuk mengubah pengiraan masih belum diketahui. 

Biodiesel B100 di Malaysia bukanlah idea tanpa asas.

 

Jurang infrastruktur pula membabitkan skop yang lebih luas. Pengarah Lembaga Minyak Sawit Malaysia (MPOB), Datuk Dr. Ahmad Parveez Ghulam Kadir menggambarkan status semasa sebagai “mempunyai rangka kerja dasar asas dan keupayaan bekalan separa”, meletakkan biodiesel sawit sebagai “penampan tenaga tambahan”, terutamanya ketika harga minyak mentah tinggi. 

Namun beliau mengakui bahawa mempercepatkan pelaksanaan secara lebih lanjut adalah sangat kompleks. Tangki simpanan, kemudahan pencampuran, dan sistem pengedaran semuanya memerlukan naik taraf menyeluruh; pengeluaran berskala lebih besar juga melibatkan perancangan bahan mentah dan bekalan metanol yang stabil, manakala harga metanol sendiri ketika ini sedang mengalami tekanan. 

Kesimpulannya: dengan sokongan dasar yang jelas dan kesediaan semua pihak, pendekatan berperingkat mengikut sektor adalah lebih praktikal dan realistik berbanding pelaksanaan menyeluruh segera. 

Pada masa ini, B20 hanya dilaksanakan di Labuan, Langkawi, kebanyakan kawasan Sarawak (kecuali Bintulu), serta melalui program perintis terhad untuk kenderaan pengangkutan darat di Lapangan Terbang Antarabangsa Kuala Lumpur (KLIA), dan di Pelabuhan Utara, Pelabuhan Johor, Pelabuhan Tanjung Pelepas serta Pelabuhan Kuching. Standard kebangsaan masih kekal pada B10. 

Susunan ini jelas menunjukkan bahawa apa yang dipanggil “kadar campuran lebih tinggi” masih sekadar kewujudan eksperimen di kebanyakan kawasan di negara ini. 

Masa, mungkin merupakan kekangan yang paling kejam. Seorang ahli akademik menyatakan dengan tajam bahawa kelajuan perubahan kesan bahan api adalah lebih pantas berbanding keupayaan infrastruktur untuk bertindak balas. 

Ini bermakna bahawa memandangkan konflik Iran memerlukan tindak balas segera, peningkatan kadar campuran biodiesel tidak dapat direalisasikan tepat pada masanya, lantas sukar untuk memberi bantuan langsung kepada situasi semasa. 

Ahli akademik tersebut juga berpendapat bahawa membandingkan Malaysia dengan Indonesia itu sendiri adalah satu kesilapan. 

Indonesia yang mendorong kadar campuran lebih tinggi adalah sebahagian besarnya untuk menyerap pengeluaran domestik yang besar apabila pasaran luar negeri terhad—pengeluaran minyak sawit Indonesia dijangka mencecah 46.7 juta tan metrik pada 2025 hingga 2026, manakala Malaysia hanya 20.2 juta tan metrik. 

Malaysia masih mempunyai permintaan eksport yang agak kukuh di pasaran seperti China, India, dan Pakistan, justeru tekanan untuk penyerapan domestik adalah jauh lebih mendesak berbanding Indonesia. 

Oleh itu, bagi Malaysia, minyak sawit masih lebih bernilai sebagai makanan dan komoditi eksport. 

Subsidi petrol dan diesel kerajaan Malaysia mencecah RM4 bilion sebulan.

 

Suara Industri: Tidak Boleh Tunggu Lagi 

Berhadapan dengan analisis akademik yang tenang, industri dilihat lebih mendesak dan kurang bersedia menerima jawapan “tunggu dan lihat”. 

Persatuan Biodiesel Malaysia (MBA) secara terbuka menyeru kerajaan supaya mencontohi negara- negara ASEAN lain dan mengambil tindakan segera. Persatuan tersebut menamakan Indonesia yang telah melonjak dari B40 ke B50, dan Thailand yang menaikkan dari B5 ke B7 serta memperluas bekalan B20, dengan maksud bahawa Malaysia jelas ketinggalan di belakang rentak serantau. 

Permintaan MBA terbahagi kepada dua peringkat: dalam jangka pendek, melaksanakan kadar campuran lebih tinggi antara B10 dan B20 dengan segera di kawasan yang mempunyai infrastruktur sedia ada; dalam jangka panjang, kerajaan perlu mempercepatkan langkah naik taraf supaya seluruh negara akhirnya berkeupayaan untuk melaksanakan sehingga B30. 

Tekanan persatuan ini tidak terhenti pada kadar campuran semata-mata. MBA mencadangkan agar kerajaan memberikan pengecualian cukai jualan sebanyak 10% untuk biodiesel, bagi menggalakkan penggunaan sukarela di luar rancangan mandatori negara, membentuk pendekatan dwi-laluan “campuran mandatori + penggunaan sukarela”. 

Persatuan tersebut juga menjurus kepada mekanisme cukai karbon yang bakal dilaksanakan, dengan pandangan bahawa instrumen dasar ini harus digunakan secara sinergi untuk mendorong peningkatan kadar campuran dalam sektor pengangkutan dan perindustrian. 

Pendirian MBA adalah jelas dan tegas: “Keadaan global semasa menunjukkan bahawa ini bukan lagi sekadar isu pilihan dasar, tetapi satu isu penting di peringkat strategik negara.” 

Analisis daripada RHB Investment Bank pula menambah nota daripada sudut permintaan dan bekalan: jika Malaysia melaksanakan dasar B20, jumlah minyak sawit mentah yang diperlukan akan meningkat secara kasar dua kali ganda berbanding rancangan B10 semasa. 

Ini merupakan peluang besar bagi industri minyak sawit negara, tetapi juga bermakna rantaian bekalan akan menghadapi ujian tekanan yang belum pernah berlaku sebelum ini—dan di sinilah ia kembali kepada masalah lama infrastruktur dan bekalan bahan mentah. 

Aspirasi Yang Lebih Besar – B100 

Ketika kontroversi mengenai B20 masih belum reda, satu aspirasi yang lebih besar telah muncul secara senyap, mendorong keseluruhan perbincangan ke satu tahap yang lebih tinggi. 

Pengerusi Lembaga Kemajuan Tanah Persekutuan (FELDA), Datuk Seri Dr. Ahmad Shabery Cheek baru-baru ini menyatakan secara terbuka bahawa biodiesel tulen 100% berasaskan minyak sawit, iaitu B100, berpotensi menjadi alternatif tenaga yang lebih kompetitif dan mampan dalam konteks ketidaktentuan yang disebabkan oleh krisis di Timur Tengah. 

Beliau mendedahkan bahawa perkara ini telah dibangkitkan kepada PM Anwar Ibrahim dan DPM Datuk Seri Dr. Ahmad Zahid Hamidi, dan menjelaskan bahawa rancangan tersebut akan dimulakan terlebih dahulu dalam sistem FELDA. 

Tidak dinafikan bahawa harga merupakan daya tarikan paling langsung bagi B100. Ahmad Shabery mendedahkan bahawa harga kilang B100 dijangka sekitar RM4.50 seliter, bergantung kepada harga minyak sawit mentah.

Pada anggaran harga di bawah RM5.00 seliter, B100 bukan sahaja dapat mengurangkan secara ketara pergantungan kepada diesel import, malah turut membantu menstabilkan harga bahan api domestik, seterusnya mengukuhkan keselamatan tenaga negara secara fundamental. 

B100 di Malaysia bukanlah idea tanpa asas. Sejak tahun 2025, projek perintis B100 telah dijalankan ke atas kenderaan penumpang selama 15 bulan, dengan jumlah perbatuan melebihi 50,000 km; lebih awal lagi pada tahun 2024, ujian khusus ke atas lori tangki juga telah selesai dijalankan selama empat bulan. 

Data lapangan ini memberikan sokongan awal terhadap kebolehlaksanaan B100 untuk beralih dari makmal kepada aplikasi praktikal. 

Namun, dari peringkat perintis kepada pelaksanaan sepenuhnya, terdapat beberapa halangan yang tidak boleh diabaikan. Ahmad Shabery mengakui bahawa pada masa ini mungkin tidak terdapat bekalan minyak sawit mentah yang mencukupi untuk menyokong pelaksanaan segera B100 secara menyeluruh—inilah sebab utama beliau menekankan keperluan untuk mewujudkan dasar kerajaan terlebih dahulu, dengan sistem FELDA sebagai zon perintis. 

Dalam aspek pengembangan kapasiti, FELDA dan FGV Holdings perlu bersama-sama membesarkan skala loji pemprosesan biodiesel B100, manakala model kerjasama sebenar—sama ada diketuai sepenuhnya oleh sektor swasta, dengan sokongan kerajaan, atau melalui penyertaan pelbagai pihak—masih dalam perbincangan dan belum dimuktamadkan. 

Infrastruktur loji pencampuran biodiesel di Malaysia pada masa ini masih tidak mencukupi.

 

Aspirasi B100 buat masa ini masih berada di peringkat dasar. Namun kemunculannya sudah merupakan satu isyarat: di bawah tekanan krisis tenaga ini, imaginasi Malaysia terhadap biodiesel telah mula melampaui batasan sebelumnya. 

Tekanan Juga Merupakan Peluang 

Dari B10 ke B20, dari perintis B100 ke perbincangan mengenai B30, setiap langkah Malaysia di laluan biodiesel pernah diperlahankan kerana kos, kekurangan kesediaan, atau ketiadaan kemahuan politik. 

Kali ini, konflik Iran menyediakan satu peluang politik yang sukar diperoleh. Sama ada dapat memanfaatkan momentum ini bagi merealisasikan agenda dasar yang sekian lama ditangguh, bukan lagi sekadar menguji teknologi dan kewangan, tetapi lebih kepada keberanian dan wawasan para pembuat keputusan di bawah tekanan. 

Dan kali ini, kos untuk menangguh mungkin lebih mahal berbanding sebelumnya.