Oleh: Jeffrey Cheah 

Dalam tahun-tahun kebelakangan ini, satu produk niche, iaitu buah noni, telah mula popular. Buah tropika yang rupanya biasa ini boleh digunakan secara dalaman dan luaran, kaya dengan pelbagai nutrien, dan sejak lama telah dianggap mempunyai khasiat kesihatan seperti kesan antioksidan, antibakteria, antiradang, meningkatkan metabolisme, serta mengekalkan kesihatan kardiovaskular. 

Tumbuhan Perubatan Tradisional

Pokok noni, juga dikenali sebagai pokok mengkudu, berasal dari rantau Asia Tenggara, Pasifik Selatan dan Australia, di mana ia telah mempunyai sejarah ratusan tahun digunakan sebagai ubat dan makanan, dan biasa ditemui dalam persekitaran liar di kawasan kampung Malaysia. 

Walaupun buah noni mempunyai nilai pemakanan yang tinggi, ia jarang dimakan secara langsung disebabkan baunya yang kuat dan rasa kasarnya. Buah matangnya berbau seperti keju busuk, dengan isi yang kasar dan pahit, sehingga tidak menarik perhatian burung atau monyet liar walaupun berbuah lebat di pokok. Ia biasanya perlu melalui proses penapaian sebelum digunakan sebagai bahan kesihatan atau makanan. 

Ketua Pegawai Eksekutif Lih Mei Industrial Taiwan, Hsu Shang Chih, ketika memperkenalkan kebun Mengkudu Love yang terletak di Taiping Kamunting, menyatakan bahawa apa yang ditanam olehnya ialah noni buah besar jenis tropika, dengan saiz buah berukuran panjang kira-kira 3 - 15 sentimeter dan lebar kira-kira 3-7 sentimeter, manakala isi buah serta kandungan jusnya lebih tinggi. 

Pada masa ini, keluasan kebun tersebut melebihi satu ekar, ditanam dengan kira-kira 300 pokok noni berusia empat tahun. Pengeluarannya telah memasuki fasa stabil, dengan purata hasil tuaian sebanyak satu tan buah sebulan. Terdapat perancangan untuk memperluas skala operasi pada masa hadapan bagi menampung permintaan pasaran yang semakin meningkat. 

Berbunga dan Berbuah Sepanjang Tahun

Pokok noni tergolong dalam kategori renek atau pokok kecil dengan ketinggian sekitar 1-5 meter. Ia berada dalam tempoh berbunga dan berbuah sepanjang tahun, bermakna selama 365 hari setahun, satu pokok yang sama boleh mengeluarkan buah pada tahap kematangan yang berbeza-beza, membolehkan penuaian dilakukan setiap hari. 

“Amat menggembirakan, pokok noni sentiasa berbunga dan berbuah tanpa henti sepanjang tahun. Pada satu pokok yang sama akan wujud serentak bunga, buah kecil dan buah besar, masing-masing berada pada peringkat pertumbuhan berlainan. Proses keseluruhan dari kemunculan awal rangkaian bunga sehingga pembentukan bunga, seterusnya perkembangan buah hijau kecil menjadi buah matang yang lutsinar, mengambil masa kira-kira 6 bulan.” 

Buah noni mentah tidak sesuai dimakan secara langsung. Ia perlu dibiarkan masak dan gugur semula jadi, kemudian melalui proses penapaian sebelum boleh dijadikan bahan kesihatan. 

 

Sebagai sejenis buah tropika, pokok noni sangat menyukai persekitaran yang panas dan lembap dengan hujan yang banyak, dengan suhu optimum untuk pertumbuhannya antara 25°C hingga 35°C. Purata curahan hujan tahunan di Taiping mencecah 3,000 millimeter, keadaan yang sangat sesuai untuk penanaman dan pertumbuhannya. 

Pokok noni berbunga dan berbuah sepanjang tahun. Pada satu pokok yang sama, boleh terdapat serentak bunga, buah muda dan buah besar, masing-masing pada peringkat pertumbuhan yang berbeza.

 

Pokok noni boleh dibiakkan melalui menyemai biji benih atau menggunakan keratan batang. Kedua-dua kaedah ini digunakan oleh Hsu Shang Chih. Kitaran dari penanaman sehingga mula berbunga dan berbuah adalah kira-kira dua tahun, di mana pokok mula menghasilkan hasil yang sedikit. Namun, untuk mencapai pengeluaran secara besar-besaran, ia memerlukan tempoh lebih daripada tiga tahun. 

Proses kematangan buah noni boleh dibahagikan kepada empat peringkat: buah mentah, buah hampir masak, buah masak, dan buah terlampau masak. Apabila buahnya telah masak, rupanya berwarna putih kekuningan dengan berat purata sekitar 100-300 gram, dan bentuknya seakan-akan ubi kentang. Setiap buah mengandungi lebih daripada 200 biji benih. 

Dalam keadaan biasa, hasil tuaian komersial akan memilih buah separuh masak yang belum melalui proses penapaian. Berbanding buah yang sudah ranum sepenuhnya dan ditapai, tekstur buah separuh masak lebih padat, dengan kandungan gula dan jus yang agak rendah. Walaupun rupanya tidak menarik, isi buah, jus serta bijinya kaya dengan nilai pemakanan, sehingga boleh dianggap sebagai khazanah semula jadi. 

Berdasarkan Prinsip Bebas Bahan Kimia

Pokok noni memiliki daya adaptasi yang sangat tinggi, dengan keperluan keadaan tumbesaran   yang berbeza bagi setiap varieti. Jenis yang ditanam di Kebun Mengkudu Love sesuai tumbuh   di tanah yang memiliki sistem saliran yang baik, menjadikan pengurusan harian lebih senang. 

Hsu Shang Chih amat menekankan praktik organik semula jadi. Bermula dari peringkat perancangan penanaman, sampel tanah telah diuji bagi memastikan ketiadaan pencemaran. Pada masa yang sama, beliau sama sekali menolak penggunaan racun perosak kimia dan racun rumpai, sebaliknya menggunakan baja organik yang diperakui oleh Jabatan Pertanian, disertai dengan kitaran ekologi semula jadi bagi mengurangkan serangan penyakit dan perosak dengan berkesan. 

Menurut Hsu Shang Chih, buah gugur secara semula jadi setelah masak, akan mengumpulkan gula, yang sangat penting untuk penukaran gula buah oleh mikroorganisma semasa penapaian. 

 

Kekuatan simbiosis alam semula jadi mampu menjaga tumbuhan dengan baik. Untuk mengawal serangga perosak, setiap pokok sengaja menarik semut untuk membina sarang, di mana semut tersebut akan membersihkan serangga yang menyerang pokok buah, sekaligus mengekalkan kesihatan dan kekuatan pokok. Pekerja hanya perlu melakukan pemangkasan pokok secara   berkala untuk mengawal ketinggiannya. Langkah ini bukan sahaja dapat mencegah dahan patah semasa ribut, malah membantu meningkatkan hasil pengeluaran buah. 

Dalam aspek penuaian, beliau menekankan kepentingan menunggu sehingga buah masak   secara semula jadi kerana buah yang matang secara beransur-ansur mengumpulkan gula, yang amat kritikal untuk penukaran fruktosa oleh mikroorganisma semasa proses penapaian. Oleh sebab itu, beliau tidak membenarkan pekerja memetik buah mentah, sebaliknya menunggu   sehingga buah gugur sendiri. 

Setiap hari terdapat buah yang gugur di kebun. Pekerja akan membuat rondaan pada waktu subuh sambil membawa bakul untuk mengutip buah yang gugur di tanah, dan menghantarnya ke kilang pemprosesan pada hari yang sama. Kadangkala apabila pekerja bercuti, buah masak yang tidak dikutip dengan segera dibiarkan mereput dan kembali ke tanah sebagai baja organik. 

Di kilang pemprosesan, buah noni akan melalui proses pemilihan dan penyingkiran buah,   dicuci dengan air bersih, dijemur hingga kering, dimasukkan ke dalam bekas kaca untuk ditapai selama sekurang-kurangnya satu tahun, dan akhirnya dijual dalam bentuk produk enzim. 

Buah noni perlu melalui proses pemilihan, penyingkiran buah rosak, pembasuhan dengan air bersih, pengeringan, dan kemudian dimasukkan ke dalam bekas kaca lutsinar untuk ditapai, sebelum dipasarkan sebagai produk enzim.

 

Penerokaan Pasaran Luar Negara yang Aktif

Hsu Shang Chih berkongsi bahawa motivasi awalnya untuk membangunkan produk berasaskan buah noni dengan tidak sengaja. Pada tahun 2011, ibu beliau, selaku pengasas, secara tidak sengaja menemui sebatang pokok noni yang tumbuh di sebelah kilang. Beliau telah mengenali buah ini sejak tahun 1997 lagi dan arif akan khasiatnya, lantas mencuba untuk menanamnya serta menghasilkan enzim buatan sendiri yang dihadiahkan kepada rakan dan saudara mara.

Pada masa itu, mereka telah mencuba sendiri pelbagai kaedah pembiakan daripada menyemai biji benih, keratan batang hinggalah cantuman. Sebanyak 50 anak pokok telah ditanam pada   mulanya dengan penuh harapan menanti tumbesaran. Namun, disebabkan ketiadaan sistem saliran yang sempurna, kebanyakan pokok muda tersebut telah layu satu demi satu. 

“Sebenarnya pokok-pokok itu telah lama menghantar isyarat permintaan bantuan, cuma ketika itu kami kekurangan pengetahuan dan pengalaman untuk menyelamatkannya dengan segera. Akhirnya, hanya lebih sedozen pokok berjaya diselamatkan.” 

Hsu Shang Chih yakin dengan potensi pasaran. Beliau telah membuka empat ekar tanah baru untuk menanam 1,000 pokok noni dan merancang untuk terus meningkatkan pengeluaran dalam tempoh dua hingga tiga tahun akan datang.

 

Kemudian, sepanjang proses pertumbuhan anak pokok tersebut, mereka berhadapan pula den gan serangan penyakit dan perosak yang teruk, menyebabkan buah tidak dapat berkembang   dengan sihat dan hasil pengeluaran merosot dengan mendadak. 

Walaupun begitu, pengasas terus berpegang pada prinsip penanaman organik, mencuba pelbagai kaedah kawalan, melalui proses pembelajaran yang sukar sehingga akhirnya pada suatu hari tersedar dengan kearifan kitaran ekologi semula jadi - dengan menuruti alam semula jadi dan membiarkan ekosistem mencapai keseimbangan sendiri, kejadian penyakit dan perosak dapat dikurangkan dengan berkesan. 

Menjelang tahun 2020, syarikat tersebut mula melibatkan diri dalam penanaman secara formal berdasarkan pendekatan saintifik, teratur dan komersial. Sehingga kini, barisan pengeluaran   mereka telah memperoleh pensijilan MeSTI, Halal, GMP, HACCP dan ISO22000. Sasaran bagi tahun ini adalah untuk melengkapkan pensijilan penanaman organik bagi kawasan kebun mereka. 

Terhadap prospek pasaran untuk produk berasaskan buah noni, beliau berkeyakinan yang mendalam. Setahun yang lalu, beliau telah mula meneroka empat ekar tanah baru di kawasan   berhampiran untuk menanam 1,000 pokok noni, dan dijangkakan akan terus meningkatkan   pengeluaran dalam tempoh dua hingga tiga tahun akan datang. Buat masa ini, beliau juga sedang dalam perbincangan dengan beberapa pihak untuk merancang pengembangan produk enzimnya ke pasaran Taiwan dan Singapura.